Voor veel inwoners is de paardenmarkt het feest van het jaar. Mensen uit de hele regio komen “martte in Numusdurp”. Hieronder lees je hoe dat sinds 1712 ging.
Van kermis tot paardenmarkt
Numansdorp ontstond in de zeventiende eeuw in de Numanspolder, rond de sluis die de dorpsbewoners “de Buitensluis” noemden. In 1660 kreeg het dorp een jaarlijkse kermis. In 1712 kwam daar een paardenmarkt bij, die de kermisdagen uitbreidde met handel. De markt werd snel bekend in de hele regio.
Snel op een rij
| Naam | Buitensluisse Paardenmarkt |
|---|---|
| Plaats | Numansdorp, Hoeksche Waard |
| Eerste editie | 10 juni 1712 |
| Wanneer | De tweede woensdag van juni |
| In de volksmond | De Paerdemart, of “martte in Numusdurp” |
| Organisatie | Stichting Buitensluisse Paardenmarkt, vrijwilligers uit het dorp |
| Waar | Markt in de Voorstraat en Burg. de Zeeuwstraat, paarden in de Torenstraat, pony rijden in de Hoekstraat, verenigingen en kunst in de Kerkstraat, kermis bij de haven |
| Jubileum | 300 jaar, gevierd in 2012 met een feestweek |
| Niet doorgegaan | 1953 (watersnoodramp), 2020 en 2021 (corona) en een jaar in de achttiende eeuw |
Waarom “Buitensluisse”?
De Buitensluis was de naam van de buurt rond de uitwateringssluis in de dijk van de Numanspolder, de huidige Molendijk. Die sluis liet het water uit de binnenhaven naar buiten, vandaar: buiten-sluis. De eerste huizen kwamen rond die sluis te staan en groeiden uit langs de Binnenhaven. De Voorstraat werd de hoofdstraat.
In de volksmond heette het dorp dus De Buitensluis, ook toen het officieel allang Numansdorp was. Het dorp kreeg zijn nieuwe naam, de markt hield de oude: de Buitensluisse paardenmarkt. Let op de schrijfwijze, met dubbel s. Je ziet ook “Buitensluise paardenmarkt”, maar de markt zelf schrijft het met dubbel s.
De tijdlijn
Voor de markt: het dorp ontstaat
- 1492
Gerard Numan krijgt de gronden
Maximiliaan van Oostenrijk geeft zijn secretaris mr. Gerard Numan de gronden, wateren en de ambachtsheerlijkheid Cromstrijen, volgens de bronnen in erfpacht, op 16 juli. Hier begint het verhaal van de latere naam Numansdorp.
Bron: Numansdorp in oude ansichten
- 1642
Een polder en een dorp
De Numanspolder wordt bedijkt en het dorp ontstaat. In die tijd krijgt het zijn naam: Numansdorp. Onder de dorpelingen bleef het gewoon De Buitensluis heten, naar de uitwateringssluis in de dijk.
- 1647
De bouw van de kerk begint
Op 26 maart begint de bouw van de kerk, het hart van het jonge dorp.
- 1660
De eerste kermis
Numansdorp krijgt een jaarlijkse kermis. Later komt daar de paardenmarkt bij.
- 1662
Een stenen sluis
De houten uitwateringssluis maakt plaats voor een stenen sluis. Die sluis gaf de buurt zijn naam en de markt later de zijne: de Buitensluisse paardenmarkt.
De paardenmarkt
- 1712
De eerste Buitensluisse Paardenmarkt
Op 10 juni wordt voor het eerst de paardenmarkt gehouden, bovenop de bestaande kermis. Het is het begin van een traditie die meer dan driehonderd jaar later nog steeds het feest van het jaar is.
- 1770
Een zondag in de weg
10 juni valt op een zondag. Volgens de Leydse Courant van 21 mei 1770 wordt de markt daarom een dag later gehouden, op 11 juni.
Bron: Leydse Courant, 21 mei 1770
- 1798
Kooplieden gezocht
De municipaliteit van Numansdorp, "gezegt de Buitensluis", zoekt via een advertentie in de Rotterdamse Courant kooplieden voor de markt.
Bron: Rotterdamse Courant, 1 mei 1798
- 18e en 19e eeuw
De datum schuift
De markt zit niet meer vast aan 10 juni. De datum schuift eerst naar veertien dagen na pinkstermaandag en wordt in de 19e eeuw de tweede woensdag van juni, zodat markt en zondagsrust elkaar niet meer in de weg zitten.
- 1899
Markt op woensdag, kermis erna
De krant kondigt de markt aan voor woensdag 14 juni, met de kermis op 15 en 16 juni.
Bron: Nieuwe Vlaardingsche Courant, 15 april 1899
- Rond 1913
De Torenstraat vol handelaren
Een bekende foto uit die tijd toont de Torenstraat vol handelaren en belangstellenden. Later werd hij het gezicht van de pet met het motto "Groos op Numensdurp".
- 1953
Geen markt na de watersnoodramp
De markt gaat niet door. Numansdorp was de zwaarst getroffen gemeente van de Hoeksche Waard, met 56 slachtoffers.
- 1962
Voor het eerst geen paarden
Een krantenknipsel meldt dat er voor het eerst in 250 jaar geen paarden zijn aangevoerd. Het jaar ervoor waren het er nog vijf. Het jaartal volgt de oude website, het knipsel zelf noemt het niet.
Bron: Krantenknipsel van de oude website
- 1987
Een premie voor paarden
Er komen steeds minder paarden. Een aanvoerpremie moet handelaren blijven trekken en de paardentraditie op peil houden.
- 2012
Driehonderd jaar
Het 300-jarig bestaan wordt gevierd met een feestweek. De jubileummarkt is op 13 juni. Radioamateurs activeren voor de gelegenheid de speciale oproep PA300BPM.
- 2014
Van gemeente naar dorpsstichting
Op 15 mei tekent de Stichting Buitensluisse Paardenmarkt de overeenkomst waarmee de organisatie officieel bij de stichting komt, na ruim drie eeuwen onder de gemeente. Vrijwilligers uit het dorp organiseren sindsdien de markt.
Bron: Agenda s-Gravendeel.net
- 2020
Afgelast door corona
De markt van 10 juni gaat niet door. Uitstel naar het najaar is onderzocht, maar was niet haalbaar.
Bron: Hoeksch Nieuws, 8 april 2020
- 2021
Ook dit jaar niet
Ook in 2021 moet de markt vanwege corona wijken. Een traditie van ruim drie eeuwen ligt twee jaar stil.
- 2022
Terug op woensdag
De markt is er weer, op woensdag 8 juni. De avond ervoor is er een dorpsfeest aan de haven.
- 2023
Markt, pony's en kermis
Op woensdag 14 juni zijn er markt, pony rijden, paarden in de Torenstraat, verenigingen en kunst in de Kerkstraat en kermis.
- 2024
Woensdag 12 juni
Weer een editie met de vertrouwde onderdelen van het dorpsfeest.
- 2025
Groos op Numensdurp
Woensdag 11 juni. Het bestuur verkoopt platte petten met het motto "Groos op Numensdurp".
- 2026
Hardlopen in plaats van wielrennen
Woensdag 10 juni. De wielerronde van de maandagavond maakt plaats voor een hardloopwedstrijd van 1, 5 en 10 kilometer, georganiseerd met Atletiekvereniging Cromstrijen.
Uit de krant
De verhalen erachter
Waarom de tweede woensdag van juni?
De eerste markt viel op 10 juni. Viel die datum op een zondag, dan schoof de markt een dag op, zoals in 1770. Later werd de datum losgekoppeld van de kalender en vastgezet op de tweede woensdag van juni, zodat markt en zondagsrust elkaar niet meer in de weg zitten.
Paarden, handelaren en de Torenstraat
In het begin speelden de paarden de hoofdrol. Handelaren in stofjas en met wandelstok voerden in de kleine uurtjes hun dieren aan en bleven tot ongeveer het middaguur. De paarden stonden in de Torenstraat en de Kerkstraat. Op een bekende foto van rond 1913 staat de Torenstraat vol handelaren en belangstellenden.
Minder paarden, meer kramen
Het aantal paarden nam in de loop der jaren sterk af. In 1987 kwam er een aanvoerpremie om handelaren te blijven trekken. Tegenwoordig is de markt vooral een dorpsfeest met kramen, pony’s, verenigingen, kunst en kermis, al worden er nog steeds paarden en pony’s verhandeld.
Drie dagen feest
Eigenlijk is het een driedaags feest: maandagavond hardlopen (vroeger de wielerronde), dinsdagavond voordrinken en woensdag de markt zelf.
Tradities
- Voor veel bezoekers begint de ochtend met koffie en tompouce in café ’t Tonnetje aan de Havenstraat. Daarna gaat het vaak over op bier.
- Peperkoek en suikerspinnen horen erbij.
- Oud-Numansdorpers komen elk jaar terug om familie en vrienden te zien.
- De scholen zijn dicht en veel mensen hebben vrij.
Van gemeente naar dorpsstichting
Lang organiseerde de gemeente de markt. Toen Numansdorp nog een eigen gemeente was, was er bijna het hele jaar een ambtenaar mee bezig. De eisen worden steeds strenger (beveiliging, EHBO, busomleidingen, nieuwe regels) en vragen steeds meer professionaliteit. Nu organiseert de Stichting Buitensluisse Paardenmarkt de markt: een groep vrijwilligers uit het dorp, die in 2012 ook het jubileum op poten zette.
Driehonderd jaar
In 2012 werd het 300-jarig bestaan gevierd met een hele feestweek. Bezoekers waren enthousiast over de gevarieerde activiteiten en de vele vrijwilligers erachter.
Als de markt niet kan
De markt viel in een paar gevallen uit: een jaar in de achttiende eeuw, 1953 (watersnoodramp) en 2020 en 2021 (corona). Vooral die twee coronajaren waren een klap voor liefhebbers, omdat een traditie van ruim drie eeuwen werd onderbroken.
Leuk om te weten
- Het dorp is vernoemd naar Gerard Numan. Dijkgraaf Vos wilde die naam liever dan “Dorp van Cromstrijen”.
- De markt overleefde alle gemeentelijke herindelingen: Numansdorp ging in 1984 samen met Klaaswaal op in Cromstrijen en valt sinds 2019 onder de gemeente Hoeksche Waard.
- “Groos op Numensdurp”, het motto van de petten die het bestuur verkoopt, komt van de oude foto van de Torenstraat.
Bronnen
- Wikipedia: Buitensluisse Paardenmarkt (met de krantenberichten van 1770, 1798 en 1899)
- Het Kompas: Feest in Numansdorp
- Het Kompas: een Numesdurpse tradisie
- Hoeksch Nieuws: de markt van 2020 afgelast
- Overeenkomst van de stichting, 2014
Zie je een fout of weet je meer over de geschiedenis van de markt? Mail ons op info@paardenmarktnumansdorp.nl.